سوزان سانتاگ، برای جامعه ی امروز متفکر و نویسنده ی مهمی است. نه فقط به دلیل نقدهای تند و تیزش که به راحتی همه چیز و همه کس را به زیر می کشد و از پا می اندازد. بلکه به خاطر آن که او نه تنها یک تئوریسین روشنفکر بود که در عمل نیز روشنگرانه عمل می کرد. از اجرای «در انتظار گودو» در زیر آتش جنگ بوسنی گرفته تا جنگ با سرطان و شکست چندباره ی آن و نوشتن کتاب درباره ی آن و چنان که پسرش نوشته است، مبارزه با مرگ تا آخرین نفس.
چند سال پیش به دوستی زحمت دادم تا کتاب Regarding the pain of others را برایم از ایالات متحده بیاورد. چنین کرد و کتاب را به مترجمی دادم تا به نمایشگاه کتاب (گمانم) 84 برسانم و البته تا امروز هم یک سطر تحویل نگرفته ام! (بماند که کتاب خوب دیگری را برای انتشار به من سپرد) اما دلم طاقت نیاورد و یک بار دیگر کتاب را تهیه کردم.

Regarding the pain of others (نگریستن به رنج دیگران) کتابی درباب عکاسی است. اما نه به شکلی که بیست سال پیش سانتاگ در کتاب دیگرش On photography بدان پرداخته بود. «نگریستن رنج دیگران» به اخلاقیات در عکاسی خبری می پردازد. سانتاگ در این کتاب به تصاویر ترسناکی اشاره می کند که به یمن دنیای مدرن امروزی، از حوادث واقعی به دست ما می رسد. از صحنه ی دار زدن شخصی (که تصویر روی جلد کتاب هم هست) تا جنازه های بازمانده از جنگ و بقایای اجساد له شده ی یک زلزله یا سونامی. سانتاگ در این کتاب می نویسد که امروزه عکس های نمایانگر قساوت چیزی پیش پا افتاده شده است. بعد این سوال را مطرح می کند که اما آیا بینندگان این عکس ها به دیدن این تصاویر خو کرده اند یا حتا تحریک به خشونت می شوند؟ سانتاگ پاسخ به این سوال را با نگاهی به نقاشی های معروف فرانسیس گویا از جنایات فرانسویان در اسپانیا شروع می کند و بعد به تصاویر برجای مانده از خشونت های جنگ های داخلی آمریکا و کشتار سیاهان، جنگ های جهانی، جنگ های شرق آسیا در دهه 60 و 70 و جنگ روآندا و بوسنی و... می پردازد و در پایان به حادثه ی برج های دوقلوی نیویورک می رسد. سانتاگ پیش از این و در مقاله ای جداگانه به این جریان پرداخته بود و این بار هم البته اشارات کوتاه اما تند و تیزی به دولتمردان آمریکایی می کند. نکته ی دیگر این که سانتاگ پس از انتشار این کتاب، در سال 2004 مقاله با عنوان «نگریسن به شکنجه ی دیگران» در نیویورک تایمز می نویسد و این بار به موضوع شکنجه در ابوغریب و گوانتانامو می پردازد.
«نگریستن به رنج دیگران» بیش از آن که به تحلیل عکس ها از منظر هنری بپردازد، آن ها را دستمایه ی انتقاد از وضعیت صلح در جهان قرار می دهد و به عادی شدن تصاویر خشونت بار در میان مخاطبان هر روزه ی این آثار می پردازد.
کتاب با مطلبی جالب از نامه نگاری ویرجینیا وولف با یک وکیل برجسته ی لندنی پس از نوشتن «سه گینی» آغاز می شود. بعد کار به برخورد جنسیتی می کشد و مخاطب ناگهان خود در میانه ی جنگی می یابد که در یک سوی آن سانتاگ و در سوی دیگر، خود جنگ است. جنگ ملت ها، جنیست ها، تفکرات، نژادها و مذاهب.

نوشته شده توسط ماکان مهرپویا در شنبه بیست و نهم تیر 1387 |